Kiến trúc · Bài 2

Nhà Gươl — Kiến Trúc Không Dùng Đinh

Ở trung tâm làng Cheng Tong, nhà gươl đứng như một điểm neo giữ cho toàn bộ cộng đồng. Đây không phải chỉ là ngôi nhà lớn nhất làng về kích thước — đây là trung tâm tinh thần, nơi họp làng, nơi xử kiện, nơi diễn ra các nghi lễ lớn nhất của năm, và là nơi khách lạ được mời ngồi xuống lần đầu tiên khi đến thăm.

Điều đầu tiên mình hỏi khi nhìn thấy nhà gươl là: "Không có đinh ở đâu cả?" Đúng vậy — toàn bộ kết cấu của nhà gươl Cheng Tong được giữ lại với nhau bằng cách buộc bằng mây rừng và dây rừng, và bằng kỹ thuật lắp ghép gỗ theo hình dạng khóa chặt vào nhau khi chịu tải. Không một cái đinh nào, không một con vít nào. Công nghệ gỗ đó được người Ca Dong gọi là "gỗ tự giữ nhau" — khi mái nhà nặng xuống, toàn bộ kết cấu càng xiết chặt hơn thay vì bung ra.

Sàn nhà gươl làm bằng gỗ rừng già, bề mặt nhẵn bóng qua nhiều thế hệ ngồi và đi lại. Khi bạn ngồi xuống sàn đó, bạn ngồi trên cùng mặt gỗ mà bao nhiêu thế hệ người Ca Dong đã ngồi để quyết định những chuyện quan trọng của làng — tranh chấp đất, hôn nhân, tang lễ, lễ hội. Thứ gỗ đó đã hấp thụ tất cả những câu chuyện đó, và có lẽ đó là lý do nó có màu nâu trầm và hơi ấm kỳ lạ khi chạm tay vào.

Cột chính của nhà gươl được chọn từ cây rừng có đường kính ít nhất bằng vòng tay một người lớn. Người Ca Dong không chặt cây ngẫu nhiên cho công trình này — họ tìm cây theo đúng tiêu chí về tuổi, về hướng cây mọc, và theo lời khuyên của già làng, đôi khi là theo những điềm báo trong giấc mơ của trưởng làng. Đó là sự kết hợp giữa kỹ thuật và tâm linh mà không có tài liệu nào ghi đủ.

Không dùng đinhBuộc mây rừngTrung tâm cộng đồngGỗ rừng già

Bài viết có ích cho chuyến đi của bạn không? Mình sẵn sàng tư vấn thêm — nhắn Zalo là trả lời ngay.

Đặt chỗ tại Mây Takpo →